از آنجا که خاستگاه دین زرتشتی، آسیای میانه و به احتمال زیاد نواحی خوارزم و یا بلخ میxadباشد، که از همسایگان دیرین سغد بهxadشمار میxadروند، برای همین گمان میxadرود که دین غالب در میان مردم بومی سغد دین زرتشتی بوده است، برای همین کشفیات باستانxadشناسی این منطقه که رنگ بومی دینی دارند با توجه به مطالب آمده در اوستا تعبیر میxadشوند، مانند مجسمه xadهایی از زنان، که به مقدار زیاد در این نواحی کشف شده است، آنها را پیکرنگارهxadای از ایزدبانو آناهیتا تعبیر میxadکنند و نیز شیوه خاکسپاری مردگان، در استودانها و خمها، که پس از پاک کردن گوشت از استخوانها صورت میxadگرفته، را دلیل بر وجود باور زرتشتی در این منطقه میxadدانند، اگرچه با آداب و رسوم و ضمائمی همراه بوده که نشان از وجود باورهای محلی و نیز پیش از زرتشتی در این مناطق را میxadدهد. برای مثال: تصاویر منقوش بر روی این استودانها، مغایر با آموزهxadهای دین زرتشتی میxadباشد زیرا صحنهxad های سوگواری برای مردگان و نیز تصاویر زنانی که در حال رقص برای درگذشتگان هستند بخصوص مراسم شیون و زاری آن مورد نکوهش دین زرتشتی میxadباشد که البته با نوع آئین کفن و دفن مورد تأیید این دین تلفیق یافته است، احتمالاً باید آمیزهxadای باشد از اعمال ماقبل زرتشتی یا باورها و مناسک و آداب و رسوم بومی و محلی مردمان استپ با آئینxadهای دین بهی که دلیل این امتزاج را میxadتوان نتیجه فقدان اشکال سازمان یافتهxadای ا

تحت تأثیر فشار هجوم اعراب بر سرزمین اصلی سغد، موج مهاجرت دیگری به طرف شهرهای مرزی چین بصورت حرکتهای دسته جمعی متعددی انجام گرفت که نتیجه آن برای سرزمین اصلی، آن بود که، همانگونه که سغد از ساکنان بومیxad اش خالی میxadشد اقوام ترک بتدریج جای آنان را میxadگرفتند (فرامکین: 1372، 63). این مهاجران در مناطقی که به آنها کوچ کرده بودند دست به فعالیتxadهای مختلفی زدند، مثلاً در اردوس (Ordos) که مرز میان استپهای آسیای میانه و چین میxadباشد دست به پرورش اسب بهxad منظور ازدیاد نسل و سپس فروش آنها زدند که البته ریاست این مهاجرنشینان در سال 8م بدست شش سغدی انجام میxadگرفت که برتمامی ساکنان چه سغدی، چه ترک و چینی فرمانروایی داشتند. (delavaissiere: 2004, 4)، (Pulleybank: 1952, 331-334)، (Klyashtronyỉ: 1940, 78-101). از مدارک بدست آمده از تورفان فهمیده میxadشود که در قرن 8 م از سیxad وپنج فعالیت بازرگانیxad ای که در تورفان انجام میxadشده ، بیست و نه تای آن در دست سغدیان بوده بهxad گونهxadای که کاروانxadهای ایشان تا علیای مغولستان در رفتxad وآمد بودهxad اند. از مفاد قراردادهای خریدو فروش و ثبت دعاوی و فهرست سرشماری یافت شده در این ناحیه درمیxadxadیابیم که سغدیان علاوه بر بازرگانی، نقش مهمی را درتمام جنبهxad های زندگی اجتماعی وسیاسی این واحهxad ها یعنی، در امپراتوری ایغوران، ایفاء میxadکردند. از همه این نقشها نمایانتر، ایجاد سیاست بیxadطرفی

اولین زمان ترجمه متون مسیحی به زبان سغدی، به تاریخ نخستین مهاجرتهای نستوریان مسیحی از ایران به آسیای میانه مربوط میxadباشد، که در دوران سلطنت یزدگرد دوم ساسانی، در 457-438م اتفاق افتاد، این متون سغدی مسیحی در واقع گواهی بر فعالیتهای موفقیتxadآمیز مبلغین مسیحی نستوری در این سرزمینxadها میxadتواند باشد (زرشناس: 1381، 10)، (Dresden: 1983, 1225). این دستxadنوشته ها ، گونه ای ادبیات ترجمهxadا ی میxadباشند، که در آنها مترجمان مسیحی به ترجمه واژه به واژه از زبان سریانی به سغدی پرداختهxadا ند، بگونه xadای که در بیان مطالب به اصل سریانی متن پایبند مانده xadاند، برای همین ترجمهxad های آنان، فاقد ابتکار و ارزش ادبی میxadباشد، و همچنین از آنجا که مخاطبان ایشان نیز برخلاف مبلغین مانوی، مردمانی عادی و کمxad سواد بوده اند برای زبان بکار رفته در این متون غالباً از اصطلاح عامیانه استفاده میxadشود (زرشناس: 1376، 112-98)، (Dresden: 1983, 1227). اما نکته مثبت دربارۀ این متون اینست که، از آنجا که از اصل سریانی ترجمه شدهxadا ند، یا اینکه از روی نسخهxadه ای متناظر در زبان سریانی و گاه یونانی که هویت مشخصی دارند، برگردان آنها صورت گرفته است، تجزیه و تحلیل این متون، آسانتر میxadباشد، زیرا با شناسایی متون سریانیxadای که این ترجمه ها از روی آنها صورت گرفته پیxadبردن به محتوای سغدی آنها راحتxadتر میxadباشد، این آثار که در سدهxadها ی 10-6م پدید آمد

در ادیان دستورات گونانونی در باره باید ها و نبایدها و چیزهای حلال و حرام مشاهده می شود برای مثا ل در آئین زرتشتی علاوه بر اینکه بر اندیشه نیک ، گفتارنیک و کردار نیک تاکید فراوانی می شود اما دستورات پرهیز و قواعد بسیاری از دید بهداشتی برای دوری از آلودگیها در آن وجود دارد که برای آگاهی بیشتر درباره آنها علاوه بر اوستا و بویژه وندیداد می توان به کتاب شایست و نشایست رجوع نمود . در دین یهودی نیز به ویژه در تورات دستورات مشابهی همچون دین زرتشتی در این خصوص مشاهده می شود و لی عمده تفاوت این دو در این است که د ین زرتشتی در خصوص خوراک ها دستوراتی مبنی بر حلال یا حرام بودن آنها ندارد مگر در صورت کثیف بودن آنها.در صورتی که در دین یهودی در سفر لاویان 11فهرستی از حیوانات و موجودات حلال گوشت یا حرام گوشت در آن دیده میشود ودر دین اسلام نیز در خصوص حلال و حرام بودن آشامیدنی هایی همچون شراب سخنانی ذکر شده و در احادیث تنبیهات سختی (80 ضربه شلاق ) برای آندر نظر گرفته شده و مانند دین یهودی نیز خوردن برخی از گوشتها حرام دانسته شده است رجوع شود سور ه های مائده و انعام و غافر و... اما درآئین مسیحیت تناول و آشامیدن هیچ خوراکی حرام و ناروا ندانسته نشده بلکه تاکید خود را بر روی فکر و اندیشه انسانی متمرکز می گرداند هچنانکه عیسی در جواب فریسیان و کاتبان چون دیدند که شاگردان او با دست های نا شسته غ

در جای جای انجیل هماره نه تنها به ایاتی مبنی بر نفی خشونت ، بلکه محبت کردن به دیگران حتی دشمنان ، بر می خوریم که برای روشن ترشدن موضوع نمونه هایی از این آیات ارائه می شود که برای حسن کلام یاد آور این سخن زرتشت در گاتاها می باشد که می گوید ( باخرد خویش بسنچید) در انجیل یوحنا 3 : 16 امده :زیرا خدا جهان را آنقدر محبت کرد که پسر یگانه خود را داد تا هرکه به او ایمان آوَرَد هلاک نگردد، بلکه حیات جاویدان یابد.17زیرا خدا پسر را به جهان نفرستاد تا جهانیان را محکوم کند، بلکه فرستاد تا بهواسطه او نجات یابند. ونیز در متی 44:5-48 و لوقا 27-36 آمده : دشمنان خودرا محبت نمایید وبرای آنان که به شما آزار می رسانند دعای خیر کنید ، تا پدر خود را که در آسمان است فرزندان باشید زیرا او آفتاب خود را بر بدان و نیکان می تاباند وباران خود را بر پارسایان و بدکاران می باراند.اگر تنها آنانرا محبت کنید که شمارامحبت می کنند چه پاداشی خواهید داشت؟..... پس شما کامل باشید همانگونه که پدر آسمانی شما کامل است ونیز در متی 26: 51-53 در ماجرای گرفتار شدن عیسی آمده: دراین هنگام یکی از همراهان عیسی دست به شمشیر برده و ضربه ای به خدمتکار کاهن اعظم زد و گوشش را برید اما عیسی به اوفرمود شمشیر خویش را در نیام کن زیرا هرکه شمشیر کشد به شمشیر نیز کشته شود و همچنین درلوقا 3 : 14 می خوانیم که :سربازان نیز از او پرسیدن